Basınçlı Ekipman Direktifi (PED) — Metal Etiket Kuralları
PED (Pressure Equipment Directive) 2014/68/AB, AB'de piyasaya sürülen basınçlı kaplar, boru hatları ve emniyet donanımı için CE işareti ve etiket zorunluluğu getirir. Etikette eksik veya hatalı bilgi, uygunluk beyanını sorgulanır hâle getirir. Bu rehberde zorunlu bilgi setini, kategori mantığını ve malzeme kararını açıklıyoruz.
Zorunlu bilgiler
İmalatçının adı ve adresi, imalat yılı, ekipmanın tip ve seri/parti tanımı, izin verilen azami ve asgari çalışma basıncı (PS), izin verilen azami ve asgari çalışma sıcaklığı (TS), basınçlı kaplarda hacim (V), boru hatlarında anma çapı (DN), uygulanan test basıncı ve tarihi, emniyet donanımının ayar basıncı ve akışkan grubu. CE işareti ve — kategoriye göre devrede bir onaylanmış kuruluş varsa — onun dört haneli numarası eklenir.
Akışkan grubu ve kategori mantığı
PED, akışkanı iki gruba ayırır: Grup 1 tehlikeli akışkanlar (patlayıcı, çok kolay alevlenir, toksik, oksitleyici), Grup 2 diğerleri. Ekipman kategorisi (I-IV) ise basınç, hacim/çap ve akışkan grubunun birlikte kullanıldığı tablolarla belirlenir. Kategori yükseldikçe onaylanmış kuruluşun rolü artar ve etikette numarasının bulunması gerekir. Belirli sınırların altında kalan ekipman ise 'iyi mühendislik uygulaması' ile üretilir, CE işareti taşımaz — bu ekipmana CE basmak da bir uygunsuzluktur.
Etiket malzeme standardı
Basınçlı ekipman etiketi ürün ömrü boyunca — çoğu uygulamada 20 yıl ve üzeri — okunabilir kalmalıdır. Paslanmaz 304/316 + asit dağlama tercih edilir. Yüksek sıcaklık ve korozif akışkan varsa 316L önerilir. Yapıştırma yerine kaynak, perçin veya paslanmaz vida ile kalıcı sabitleme yapılır. Kaynaklı montajda plaka malzemesinin ana gövde ile galvanik uyumu gözetilmelidir.
Yerleşim ve okunabilirlik
Etiket ekipmanın kolay erişilebilir bir yüzeyinde, izolasyon veya kaplama altında kalmayacak biçimde konumlandırılır. Karakterler için 3 mm, PS ve TS gibi kritik değerler için 5 mm alt sınır kullanılır. Sıcak yüzeylerde plakayı doğrudan ana gövdeye monte etmek yerine bir taşıyıcı braket üzerine almak, hem okunabilirliği hem plaka ömrünü artırır. Periyodik muayenelerde okunamayan plaka, ekipmanın belgelenmesini zorlaştırır.
İzolasyonlu ekipmanda pratik çözüm
Buhar kazanları ve proses kapları çoğu zaman kalın izolasyonla kaplanır ve orijinal plaka görünmez hâle gelir. Bu durumda plakanın izolasyon dışına taşınan bir uzatma braketiyle görünür tutulması ya da izolasyon üzerinde bir tekrar plakası kullanılması gerekir. Tekrar plakası orijinalin yerini almaz; orijinal plaka yerinde kalır ve muayenede erişilebilir olmalıdır.
Test basıncı ve tarihinin işlenmesi
Hidrostatik test basıncı ve tarihi etikette yer alır ve ekipmanın periyodik muayene takvimini belirleyen referans noktalarından biridir. Bu alanların sonradan doldurulması gerektiği için plaka tasarımında boş kazıma alanı bırakmak yaygın bir çözümdür; alan, test sonrası vurmalı damga veya taşınabilir lazer ile doldurulur.
Sık sorulan sorular
- Her basınçlı ekipmana CE işareti gerekir mi?
- Hayır. Basınç, hacim ve akışkan grubuna göre belirli sınırların altında kalan ekipman 'iyi mühendislik uygulaması' ile üretilir ve CE işareti taşımaz. Bu ekipmana CE basmak da uygunsuzluktur.
- PS ve TS ne demek?
- PS izin verilen azami çalışma basıncı, TS izin verilen azami/asgari çalışma sıcaklığıdır. İkisi de etiketin kritik alanlarıdır ve genelde 5 mm karakterle işlenir.
- İzolasyon plakanın üzerini kapatıyor, ne yapmalıyım?
- Orijinal plaka yerinde kalmalı ve muayenede erişilebilir olmalıdır. Görünürlük için izolasyon dışına uzatma braketi veya izolasyon üzerine tekrar plakası kullanılır.
- Test basıncını plakaya sonradan işleyebilir miyim?
- Evet, yaygın uygulama budur. Plaka tasarımında bu alanlar boş bırakılır ve test sonrası doldurulur. Tasarım aşamasında bize bildirirseniz alanı ona göre planlarız.
Bu rehberdeki üretim
Yukarıda anlatılan malzeme ve yöntemleri Ankara'daki atölyemizde üretiyoruz.
Hangi etiketin size uygun olduğundan emin değil misiniz?