ATEX Bölgeleri İçin Metal Etiket Şartları
ATEX (Atmosphères Explosibles) direktifi 2014/34/AB, patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipman ve koruyucu sistemler için minimum güvenlik gereksinimlerini tanımlar. Etiket, cihazın hangi ATEX grubuna, kategorisine ve koruma tipine uygun olduğunu belirtmek zorundadır. Bu rehberde işaret dizisinin nasıl kurulduğunu ve etiketin fiziksel olarak ne sağlaması gerektiğini açıklıyoruz.
ATEX etiketinde zorunlu bilgiler
İmalatçı adı ve adresi, tip/model, seri numarası, üretim yılı, CE işareti ve üretim kontrol aşamasında görev alan onaylanmış kuruluşun numarası, ardından özel patlama koruması işareti ⟨Ex⟩, ekipman grubu ve kategorisi, atmosfer türü (G gaz, D toz), koruma tipi, gaz/toz grubu, sıcaklık sınıfı ve ekipman koruma seviyesi (EPL). Bunlara sertifika numarası ve varsa özel kullanım koşulunu belirten 'X' eki eklenir.
İşaret dizisi nasıl okunur?
Tipik bir dizi şöyledir: CE 0539 ⟨Ex⟩ II 2G Ex db IIC T4 Gb. Buradaki 'CE 0539' CE işareti ve onaylanmış kuruluş numarası; ⟨Ex⟩ altıgen patlama koruması sembolü; 'II' ekipman grubu (I yeraltı madenciliği, II diğer yüzey sanayileri); '2G' kategori ve gaz atmosferi; 'Ex db' koruma tipi; 'IIC' gaz grubu; 'T4' sıcaklık sınıfı; 'Gb' ekipman koruma seviyesi. İlk kısım doğrudan 2014/34/AB'den, ikinci kısım EN IEC 60079-0 standardından gelir.
Sıcaklık sınıfı ve gaz grubu
Sıcaklık sınıfı, ekipmanın azami yüzey sıcaklığını sınırlar: T1 en yükseğe (450°C) izin verir, T6 ise yalnız 85°C'ye kadar. Ortamdaki gazın tutuşma sıcaklığı, seçilecek sınıfı belirler. Gaz grupları IIA (propan), IIB (etilen) ve IIC (hidrojen, asetilen) olarak ayrışır; IIC en zorlu gruptur ve IIC için sertifikalı ekipman IIA/IIB ortamlarda da kullanılabilir. Etiket bu değerleri hatasız taşımak zorundadır — yanlış sıcaklık sınıfı doğrudan tutuşma riskidir.
Fiziksel gereksinimler
İşaret, ekipmanın sökülemeyen ana bir parçası üzerinde, kurulumdan önce dışarıdan görülebilir ve okunabilir olmalıdır. İşaretin dayanıklılığı değerlendirilirken kimyasal korozyon ve UV maruziyeti dikkate alınır. Bu nedenle sertifikalı ekipmanların çoğunda paslanmaz plaka veya lazerle kazınmış etiket kullanılır. Yapışkanlı etiket ATEX uygulamalarında tercih edilmez; vidalı veya perçinli sabitleme standarttır.
Karakter boyutu ve kontrast
Teknik değerler için 3 mm, CE ve Ex işaretleri için 5 mm karakter yüksekliği pratikte alt sınırdır. Kontrast yüksek olmalıdır: koyu iz üzerine açık zemin veya tersi. Anodize siyah alüminyum üzerine fiber lazer ile beyaz iz kombinasyonu, ATEX etiketlerinde en yaygın çözümdür çünkü hem kontrastı hem de eloksal tabakasının koruyuculuğunu birlikte verir.
'X' eki ve özel kullanım koşulları
Sertifika numarasının sonundaki 'X' harfi, ekipmanın güvenli kullanımı için özel koşullar bulunduğunu bildirir — örneğin belirli bir ortam sıcaklığı aralığı ya da özel montaj gereksinimi. Bu ek atlanırsa kullanıcı kritik bir kısıtı bilmeden ekipmanı devreye alır. Etiket tasarımında 'X' ekinin sertifika numarasıyla birlikte, ayrılmayacak biçimde işlenmesi gerekir.
Sık sorulan sorular
- ATEX etiketi yapışkanlı olabilir mi?
- Uygulamada tercih edilmez. İşaretin ekipmanın sökülemeyen bir parçası üzerinde ve ömrü boyunca okunabilir olması beklenir; kimyasal ve UV maruziyeti hesaba katılır. Vidalı veya perçinli metal plaka standart çözümdür.
- T4 ne anlama geliyor?
- Ekipmanın azami yüzey sıcaklığının 135°C'yi aşmadığını gösterir. Sıcaklık sınıfları T1'den (450°C) T6'ya (85°C) doğru daralır ve ortamdaki gazın tutuşma sıcaklığına göre seçilir.
- IIC sertifikalı ekipmanı IIA ortamda kullanabilir miyim?
- Evet. IIC en zorlu gaz grubudur; IIC için sertifikalı ekipman IIA ve IIB ortamlarda da kullanılabilir. Tersi geçerli değildir.
- Sertifika numarasının sonundaki X neden önemli?
- Özel kullanım koşulu olduğunu bildirir. Bu koşullar sertifikada tanımlıdır ve genelde ortam sıcaklığı aralığı veya montaj kısıtı içerir. Etikette X eki eksikse kullanıcı kritik bir bilgiyi kaçırır.
- Etikette hem CE hem Ex işareti olmak zorunda mı?
- Evet. CE işareti mevzuata uygunluğu, altıgen ⟨Ex⟩ işareti ise ekipmanın patlayıcı ortam için tasarlandığını gösterir. İkisi farklı şeyler söyler ve birlikte bulunur.
Bu rehberdeki üretim
Yukarıda anlatılan malzeme ve yöntemleri Ankara'daki atölyemizde üretiyoruz.
Hangi etiketin size uygun olduğundan emin değil misiniz?